Zona (Gece yanığı) nedir?

Hem çocukluk çağında hem de erişkinlikte görebildiğimiz bir hastalık olan zona çocuklukta suçiçeği, erişkinlik de ise zona (halk arasındaki tabiri ile) gece yanığı olarak karşımıza çıkar. Genellikle 50 yaş sonrasında her iki cinsiyette eşit sıklıklarla görülebilen 70-80 yaş aralığından nerdeyse her iki kişiden birinde görülebilen zona bazen çocuklarda da görülebilir fakat çocuklarda görüldüğü zaman yandaş herhangi bir hastalık yoksa (tip 1 diyabet, kanser tedavisi için kullanılan immün baskılayıcıların kullanımı gibi) immün sistemin neden baskılandığına bakmak gerekir. Hatta denilir ki çocuk suçiçeği olur dede gece yanığı olur. Zonanın Etkeni suçiçeği hastalığının da etkeni olan varicella zoster virüsüdür. Çocukken suçiçeği enfeksiyonu geçirdiğimizde hastalık iyileştikten sonra tamamen vücudumuzdan kaybolmaz omurilikteki arka kök gangliyonlarına yerleşerek bir nevi orada uykuya geçer ve ne zamanki ileriki yaşlarda immün sistemimi düşüren herhangi bir durumda mesela  gribal bir enfeksiyon ,ağır yanık , kanser hastalarında radyoterapi ya da kemoterapi alınması ile  tekrar açığa çıkarak bu sefer ağrılı sadece bir sinir boyunu tutan aynı uçuk benzeri içi su dolu kaşıntılı lezyonlar olarak ortaya çıkar. Çoğu insanda bu sayılan durumlar olmasa bile stres, psikolojik etkenler, ağır menstürasyon döngü gibi durumlardan dolayı zonayı görebiliriz. Zonanın ağrısı çok şiddetli olur bazen karın bölgesinde çıkmadan önce oluşan ağrı apandisit ağrısı hatta safra kesesi ağrısıyla karıştırılabilir bazen bunların ağrısı olduğu düşünülüp ameliyata alındığı bile olmuştur. Zona genellikle iki ya da üç hafta içinde kendiliğinden geçer. İçi su dolu yapılar patlatılmaz ve temiz tutularak enfeksiyon kapması engellenirse hızlıca iyileşmeyi görebiliriz. Zonanın ilk belirtisi her zaman ve tanı koydurucu olarak ağrıdır hastalar ağrının şiddetli bazen zonklayıcı tarzda olduğunu bazen sanki hem ağrıyan yerin içinin yandığını hem de ağrıdığını söyleyerek tarif ederler. Zona sadece bir sinir boyunu tuttuğundan karşı tarafa geçmediğinden sinir yayılımı boyunca kırmızı yanık benzeri plakalar ve bunun arkasında genellikle bir gecede ortaya çıktığından gece yanığı ismini aldığı için içi su dolu hafif yamalar şeklinde kırmızı döküntüler açığa çıkar. Bazen zonayla beraber ateş, titreme görülebilir bunlar genelde enfeksiyon belirtisi olduğundan lezyonların enfeksiyon kaplamasından şüphelenilir. Zonanın özellikle yüz bölgesinde göz ya da kulak bölgesine yakın olduğu durumlarda doğru düzgün tedavi edilmezse bazen körlük veya sağırlığa yol açabileceği bilinmelidir. Zonanın hakkında yanlış olan bir görüşte zonanın bulaşıcı olduğudur zona bulaşıcı değildir çünkü zona kendisi su çiçeği hastalığın ikincil hastalığı olarak ortaya çıkmaktadır. Bu yüzden su çiçeği olmamış ve aşılanmamış çocuklarda zona kendisini su çiçeği olarak gösterir. Bu yüzden zonan geçiren kişilerin çocuklara ve özellikle aşılanmamış gebelere yaklaşmamaları gerekir .                                    

Zonanın tedavisi nasıl yapılır?

Zonanın tedavisinde ilk iki gün çok önemlidir çünkü bu dönem antiviral ilaç kullanma zamanıdır ayrıca hastanın ağrısı kesilmeli ve lezyonlar içinde antiviral yâda enfeksiyon kapmayı önleyici ajanlar kullanılmalıdır. Tedavide semptomatik yani ortaya çıkan duruma göre tedavi yapılır vitamin takviyeleri, lokal uyuşturucu etkili kremlerinde faydası olur mutlaka ağrı kesici kullanılmalı hastanın ağrısı kesilmelidir. Zonada farklı bir durum olarak post Herpetik nevraljiden bahsedebiliriz. Zonanın iyileşmesi iki ya da üç haftayı bulmasına rağmen yaş ilerledikçe bu ağrıların iyileşme süresi uzar ve post Herpetik nevralji dediğimiz durum ortaya çıkar. Bazen bu ağrılar dayanılmaz bir hal alır uykudan uyandırır ve insanın hayat kalitesini bozar böyle durumlarda sinirleri besleyen ilaç kullanmakta fayda vardır.